हिंगोली जिल्ह्यात तीन धरणे, पाणी मात्र जिल्ह्याबाहेर; कयाधूसाठी ८५ गावांचा एल्गार!

कयाधू नदीचे ३.५४ टीएमसी पाणी इसापूर धरणाकडे वळविण्याच्या प्रस्तावाला विरोध; ३ नोव्हेंबरला भव्य जलआंदोलन

लोकार्थ प्रतिनिधी गोपाल सातपुते हिंगोली

हिंगोली जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना सिंचनासाठी पुरेसे पाणी मिळत नसताना येलदरी, सिद्धेश्वर आणि इसापूर या तीन धरणांशी संबंधित जलसाठ्याचा लाभ जिल्ह्याबाहेरील भागांना अधिक मिळत असल्याचा मुद्दा उपस्थित करण्यात आला आहे. जिल्ह्यात सिंचनाचा तब्बल १५ हजार १६० हेक्टरचा अनुशेष कायम असतानाच, आता हिंगोली जिल्ह्याची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या कयाधू नदीचे पाणी भूमिगत बोगद्याद्वारे इसापूर धरणाकडे वळविण्याचा प्रयत्न होत असल्याचा आरोप कयाधू नदी बचाव संघर्ष समितीने केला आहे. या पार्श्वभूमीवर कयाधू नदीचे पाणी वाचविण्यासाठी ३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी ८५ गावांच्या सहभागातून भव्य जनआंदोलन करण्यात येणार असल्याची माहिती समितीचे डॉ. रमेश शिंदे यांनी पत्रकार परिषदेत दिली.

शुक्रवार, दिनांक २३ ऑक्टोबर रोजी आयोजित पत्रकार परिषदेत डॉ. शिंदे यांनी हिंगोली जिल्ह्यातील सिंचनाच्या प्रश्नासह कयाधू नदीच्या पाणी वळविण्याच्या प्रस्तावावर आपली भूमिका मांडली. त्यांच्या माहितीनुसार, येलदरी धरणातून हिंगोली जिल्ह्याला सुमारे आठ टक्के, सिद्धेश्वर धरणातून २८ टक्के, तर इसापूर धरणातून अवघे १५ टक्के पाणी मिळते. परिणामी, जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना सिंचनासाठी अडचणींचा सामना करावा लागत असून, सिंचनाचा अनुशेष भरून काढण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.

कयाधूचे ३.५४ टीएमसी पाणी वळविण्याचा आरोप

कयाधू नदीचे १००.४६ दशलक्ष घनमीटर म्हणजेच सुमारे ३.५४ टीएमसी पाणी २० किलोमीटर लांबीच्या भूमिगत बोगद्याद्वारे इसापूर धरणाकडे वळविण्याचा प्रयत्न होत असल्याचा आरोप संघर्ष समितीने केला आहे. हा प्रस्ताव प्रत्यक्षात आल्यास सुमारे ७७ किलोमीटर लांबीच्या कयाधू नदीच्या प्रवाहावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता असून नदीच्या अस्तित्वालाच धोका निर्माण होऊ शकतो, अशी भीती डॉ. शिंदे यांनी व्यक्त केली.

एकीकडे हिंगोली जिल्ह्याचा सिंचन अनुशेष कायम आहे, तर दुसरीकडे उपलब्ध जलस्रोतांवर परिणाम करणारे प्रकल्प प्रस्तावित होत असल्याने भविष्यात पाणीटंचाईची समस्या अधिक गंभीर होऊ शकते, असेही त्यांनी नमूद केले.

९५० कोटींच्या बोगदा प्रकल्पावर प्रश्नचिन्ह

प्रस्तावित बोगदा प्रकल्पासाठी सुमारे ९५० कोटी रुपये खर्च करण्यात येत असल्याचे सांगताना, प्रत्यक्षात आतापर्यंत केवळ पावणेदोन किलोमीटर बोगद्याचे काम झाल्याची माहिती डॉ. शिंदे यांनी दिली. या प्रकल्पाची नियमबद्धता, त्याचे परिणाम आणि हिंगोली जिल्ह्याच्या पाण्याच्या हक्काचा विचार याबाबत प्रश्न उपस्थित करत त्यांनी संबंधित यंत्रणांनी वस्तुस्थिती स्पष्ट करावी, अशी मागणी केली.

नांदेड जिल्ह्यातील सिंचनाच्या विकासासाठी हिंगोली जिल्ह्यातील कयाधू नदीचे पाणी वळविण्याचा प्रयत्न होत असल्याचा आरोपही त्यांनी केला. या प्रकरणात माजी मुख्यमंत्री अशोकराव चव्हाण यांच्या भूमिकेबाबतही त्यांनी प्रश्न उपस्थित केले. तसेच, हिंगोली जिल्ह्यातील दोन खासदार आणि आमदारांनी या प्रश्नावर ठोस भूमिका मांडावी, अशी मागणी त्यांनी केली.

कयाधू नदी बचावासाठी ८५ गावांमध्ये जनजागृती

कयाधू नदी बचाव संघर्ष समितीच्या वतीने गेल्या दोन वर्षांपासून हा लढा सुरू असल्याचे डॉ. शिंदे यांनी सांगितले. आता या आंदोलनाला व्यापक स्वरूप देण्यासाठी हिंगोली आणि सेनगाव तालुक्यांतील ८५ गावांमध्ये बैठका आयोजित करण्यात येत आहेत.

या बैठकांमध्ये ‘कयाधू नदी बचाव — सत्य परिस्थिती व पुरावे’ या विषयावर माहिती देण्यात येणार आहे. प्रस्तावित बोगदा प्रकल्पाची वस्तुस्थिती, कयाधू नदीच्या पाण्याचे महत्त्व आणि स्थानिक शेतकऱ्यांच्या सिंचनाचा प्रश्न याबाबत ग्रामस्थांमध्ये जनजागृती केली जाणार आहे.

३ नोव्हेंबरला जलआंदोलन; ग्रामस्थांना सहभागी होण्याचे आवाहन

‘कयाधू नदी बचाव म्हणजे आपले भविष्य वाचवा’ या संकल्पनेतून ३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी व्यापक जनआंदोलन उभारण्यात येणार आहे. हिंगोली जिल्ह्यातील पाण्यावरील हक्काचे संरक्षण, सिंचनाचा अनुशेष दूर करणे आणि कयाधू नदीचे अस्तित्व टिकवून ठेवणे, या प्रमुख मागण्यांसाठी हा लढा उभारण्यात येत असल्याचे समितीने स्पष्ट केले.

हिंगोली आणि सेनगाव तालुक्यांतील शेतकरी, ग्रामस्थ आणि नागरिकांनी गावनिहाय बैठकांना तसेच ३ नोव्हेंबर रोजी होणाऱ्या जलआंदोलनाला मोठ्या संख्येने उपस्थित राहावे, असे आवाहन कयाधू नदी बचाव संघर्ष समितीचे डॉ. रमेश शिंदे यांनी केले आहे.