दुष्काळाच्या छायेत शेतकऱ्याची धडपड; मका पिकावर फिरवल्या जाताय कुट्टी मशीन

जनावरांसाठी चारा साठवणीची लगबग सुरु.

लोकार्थ प्रतिनिधी कार्तिक राजगुरू कन्नड
यंदा पावसाने सर्वत्र ओढ दिल्याने कन्नड तालुक्यासह चिकलठाण परिसरात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. अत्यल्प पावसामुळे एकीकडे खरीप हातचे गेले आहे, तर दुसरीकडे जनावरांच्या चाऱ्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. याच पार्श्वभूमीवर शेतकरी आता हातातोंडाशी आलेला मका कापून चारा कुट्टी करण्यात गुंतला असल्याचे चित्र सर्वत्र दिसत आहे.
गेल्या काही दिवसांपासून चिकलठाण सह परिसरात ठिकठिकाणी शेतात ट्रॅक्टरला कुट्टी मशीन जोडून मक्याची वैरण बारीक करून ट्रॉलीत भरली जात आहे. शेतकरी आपल्या जनावरांसाठी चारा वाचवण्याची धडपड करत आहे.
यापूर्वी शेतकरी मका कणसासाठी ११० दिवस शेतात ठेवत होता. पण यंदा पावसाअभावी मक्याच्या कणसात दाणेच भरले नाहीत. कणसे पोकळ निघत आहेत. बाजारात मक्याला १८०० ते २२०० रुपये क्विंटल भाव मिळत आहे. एका एकरात ८ ते १० क्विंटल मका निघतो, म्हणजे जास्तीत जास्त २० हजार रुपये पदरात पडतात. त्यातून मजुरी आणि मशागत खर्चही निघत नाही.परंतु त्याच एकरातील मक्याची वैरण जर चारा कुट्टी करून साठवली तर
एक एकर मका विक्री केल्यास आठ ते दहा क्विंटल २००० रु. प्रमाणे सुमारे २०,००० रु. उत्पन्न.१ एकर मका चाऱ्यासाठी वापरल्यास – १ ते १.५ ट्रॉली (पंचवीस क्विंटल) चारा मिळतो. सध्या बाजारात १ ट्रॉलीचा भाव ६ ते १० हजार रु. आहे. म्हणजे १० ते २० हजार रुपयांचा चारा वाचतो आणि महत्त्वाचे म्हणजे दुधाचा व्यवसाय वाढीस मदत होते

हा चारा सायलेज (मुरघास) पद्धतीने मोठमोठ्या भोदात / खड्ड्यात प्लास्टिक पेपर टाकून दाबून साठवल्यास ६ ते ८ महिने टिकतो. त्यात गूळ, मीठ टाकल्याने तो दुष्काळात पौष्टिक आणि पचायला हलका चारा म्हणून उपयोगी येतो. बाहेरून चारा विकत घेण्यापेक्षा घरचाच चारा ६ महिने जनावरांना पुरतो, म्हणून शेतकरी म्हणत आहेत, “कणसापेक्षा जनावरं जगवणं महत्त्वाचं.”ठरत आहे‌.

शेतकऱ्यांचा नवा जुगाड – एकमेका सहाय्य.

यंदा शेतकऱ्यांनी एक नवा जुगाड शोधला आहे. ज्यांच्याकडे जनावरे नाहीत अशा शेतकऱ्यांच्या शेतात जाऊन पशुपालक शेतकरी मका सोंगून देत आहेत. त्या बदल्यात ते कणसे गोळा करून शेतमालकाला देतात आणि वैरण (चारा) स्वतःच्या जनावरांसाठी उपयोगात आणत आहेत. यातून दोघांचाही फायदा होत आहे – एकाची मका सोंगून कणसे गोळा होतात आणि दुसऱ्याला मोफत चारा मिळतो.
या कामामुळे मजुरांच्या हाताला मोठ्या प्रमाणात काम मिळाले असून काही ठिकाणी मजुरांच्या टोळीच्या टोळी या कामात गुंतलेल्या आहेत. मका कापणे, कुट्टी करणे, ट्रॉली भरणे अशी कामे सुरू आहेत.
एका ट्रिपसाठी ट्रॅक्टर ट्रॉलीला ५०० रुपये तर कुट्टी मशीनला ७०० रुपये असे एकूण १२०० एका ट्रिपसाठी रुपये मोजावे लागत आहेत. अवघ्या १२०० रुपयात एक ट्रॉली चारा बारीक होऊन घरापर्यंत येत आहे, जो बाजारात ६ ते १० हजार रुपयांना विकत घ्यावा लागतो. त्यामुळे हे परवडणारे गणित शेतकऱ्याच्या पथ्यावर पडत आहे.
गेल्या वर्षी पाण्याची उपलब्धता असल्याने चारा मुबलक होता. ज्वारी, बाजरी, मका यांची वैरण भरपूर होती. यंदा मात्र ज्वारी, बाजरीचेही उत्पन्न ५० टक्क्यांपेक्षा घटल्याने मकाच एकमेव आधार उरला आहे. सध्या शेतात जिकडे पाहावे तिकडे ट्रॅक्टरला जोडलेल्या कुट्टी मशीनचा आवाज येत आहे.
जर वेळेत पाऊस आला नाही किंवा शासनाने वेळीच उपाययोजना केली नाही तर पुढील २-३ महिन्यात गंभीर चारा टंचाई निर्माण होणार आहे. गरीब शेतकऱ्याला दहा ते बारा हजार रुपये देऊन चाऱ्याची ट्रॉली घेणे अजिबात परवडणारे नाही. जनावरे विकण्याची वेळ येईल.
त्यामुळे शासनाने तात्काळ चारा उपलब्धतेचा आढावा घेऊन स्वस्त दरात चारा डेपो, चारा छावण्या आणि मुरघास अनुदान योजना सुरू करावी, अशी जोरदार मागणी कन्नड तालुक्यातील पशुपालक शेतकऱ्यांमधून होत आहे.
एकंदरीत, कन्नड तालुक्यात सध्या शेतकरी रब्बीच्या तयारीपेक्षा आपली जनावरे कशी जगतील, याच चिंतेत दिवस-रात्र चारा कुट्टी करण्यात व्यस्त आहे.