मोबाईलच्या एका क्लिकवर पाणीपुरवठा!

राजेगावची स्वयंचलित जलजीवन योजना ठरतेय आदर्श; सेन्सरद्वारे टाकीचे नियंत्रण, गल्लीनिहाय पाणीपुरवठ्याचे डिजिटल नियोजन

घनसावंगी प्रतिनिधी : अविनाश घोगरे

घनसावंगी : पाण्यासाठीची धावपळ, पंप सुरू-बंद करण्यासाठी लागणारे मनुष्यबळ, जलकुंभ भरल्यानंतर होणारा पाण्याचा अपव्यय आणि गल्लीनिहाय पाणीपुरवठ्याचे नियोजन… ग्रामीण भागातील या दैनंदिन समस्यांवर आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून तोडगा काढण्याचा अभिनव प्रयोग घनसावंगी तालुक्यातील राजेगाव ग्रामपंचायतीने केला आहे. जिल्हाधिकारी आशिमा मित्तल यांच्या नाविन्यपूर्ण उपक्रमांतर्गत कार्यान्वित करण्यात आलेली राजेगावची स्वयंचलित जलजीवन पाणीपुरवठा योजना आता मोबाईलच्या एका क्लिकवर नियंत्रित होत असून, ग्रामीण पाणीपुरवठा व्यवस्थेला डिजिटल तंत्रज्ञानाची जोड देणारा हा प्रयोग लक्षवेधी ठरत आहे.

या योजनेमुळे पाणीपुरवठा यंत्रणेचे नियंत्रण अधिक सुलभ झाले असून, सिक्का कंपनीच्या मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून पंप सुरू-बंद करण्याबरोबरच गावातील विविध भागांमध्ये आवश्यकतेनुसार पाणी सोडणे शक्य होत आहे. त्यामुळे पारंपरिक पद्धतीने पाणीपुरवठा करण्यासाठी वारंवार प्रत्यक्ष ठिकाणी जाण्याची गरज कमी झाली आहे.

मोबाईलवरून पंप सुरू-बंद

राजेगावच्या योजनेचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे संपूर्ण पाणीपुरवठा यंत्रणेचे नियंत्रण मोबाईल ॲपद्वारे करता येते. पाणीपुरवठा सुरू करण्यासाठी संबंधित ठिकाणी प्रत्यक्ष उपस्थित राहण्याची आवश्यकता नसून मोबाईलवरूनच पंप सुरू करता येतो. पाणीपुरवठा पूर्ण झाल्यानंतर पंप बंद करण्याची प्रक्रियाही त्याच पद्धतीने करता येते. त्यामुळे वेळेची आणि मनुष्यबळाची मोठी बचत होत आहे.

टाकी भरली की सेन्सर देतो संकेत

जलकुंभातील पाण्याची पातळी नियंत्रित करण्यासाठी या योजनेत सेन्सरची व्यवस्था करण्यात आली आहे. टाकीत आवश्यक पाणीसाठा झाल्यानंतर सेन्सरद्वारे यंत्रणेला माहिती मिळते आणि त्यानुसार पंप स्वयंचलितपणे बंद होतो. त्यामुळे टाकी ओसंडून वाहण्यामुळे होणारा पाण्याचा अपव्यय टाळण्यास मदत होत आहे. पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाचा नियोजनबद्ध वापर करण्याच्या दृष्टीने ही व्यवस्था महत्त्वाची ठरत आहे.

गल्लीनिहाय पाणीपुरवठाही एका क्लिकवर

गावातील प्रत्येक भागाचा पाणीपुरवठा नियंत्रित करण्यासाठीही या डिजिटल प्रणालीचा उपयोग होत आहे. ज्या गल्लीत पाणी सोडायचे आहे, त्या भागाचा पाणीपुरवठा मोबाईलच्या माध्यमातून सुरू करता येतो. त्यामुळे गल्लीनिहाय पाणीपुरवठ्याचे वेळापत्रक अधिक अचूकपणे राबविणे शक्य झाले आहे. पाणी किती वेळ सोडायचे आणि कधी बंद करायचे, याचे नियोजनही अधिक शिस्तबद्ध पद्धतीने करता येत आहे.

‘वेळेवर पाणी, वेळेवर बंद’

पाणीपुरवठा व्यवस्थेतील ‘वेळेवर पाणी आणि वेळेवर बंद’ हा या प्रणालीचा महत्त्वाचा भाग आहे. गरजेपेक्षा अधिक वेळ पाणीपुरवठा सुरू राहण्याची शक्यता कमी झाल्याने पाण्याची बचत होत आहे. उपलब्ध पाण्याचे योग्य नियोजन करून गावातील नागरिकांना अधिक सुसूत्र पाणीपुरवठा करण्यास या प्रणालीची मदत होत आहे.

महिलांची पाण्यासाठीची वणवण थांबली

ग्रामीण भागात पाणीपुरवठ्याचा थेट परिणाम महिलांच्या दैनंदिन जीवनावर होत असतो. पाणी कधी येणार, किती वेळ येणार आणि पुरेसे पाणी मिळेल की नाही, याची चिंता अनेक कुटुंबांना असते. राजेगावात नियमित आणि नियोजनबद्ध पाणीपुरवठा होत असल्याने महिलांची पाण्यासाठीची धावपळ कमी झाली आहे. पाण्यासाठी जाणारा वेळ आणि श्रम वाचल्याने महिलांना घरगुती कामे, शेती तसेच इतर दैनंदिन कामांसाठी अधिक वेळ देता येत आहे.

पाणीपुरवठ्यात सुसूत्रता; ग्रामस्थांत समाधान

स्वयंचलित यंत्रणेमुळे पाणीपुरवठ्याच्या व्यवस्थापनात सुसूत्रता आली असून, नागरिकांना पाण्याच्या उपलब्धतेबाबत अधिक निश्चितता मिळत आहे. पाणीपुरवठ्याची वेळ आणि गल्लीनिहाय वितरणाचे नियोजन डिजिटल पद्धतीने होत असल्याने पारंपरिक व्यवस्थेतील अनेक अडचणी कमी झाल्या आहेत. परिणामी ग्रामस्थांमध्ये समाधानाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

‘स्मार्ट ग्राम’च्या दिशेने राजेगावचे पाऊल

ग्रामपंचायतीच्या पारंपरिक पाणीपुरवठा व्यवस्थेला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देत राजेगावने ‘स्मार्ट ग्राम’च्या दिशेने एक पाऊल पुढे टाकले आहे. पाणीबचत, मनुष्यबळाची बचत, वेळेची बचत आणि नागरिकांना नियोजनबद्ध पाणीपुरवठा या चारही बाबी एका स्वयंचलित यंत्रणेत साध्य करण्याचा प्रयत्न या योजनेतून झाला आहे.

ग्रामीण भागातील पाणीपुरवठा व्यवस्था केवळ पंप आणि जलकुंभापुरती मर्यादित न ठेवता त्याला सेन्सर, मोबाईल ॲप आणि स्वयंचलित नियंत्रणाची जोड दिल्यास उपलब्ध पाण्याचा अधिक कार्यक्षम वापर करता येतो, हे राजेगावच्या प्रयोगातून स्पष्ट होत आहे. मराठवाड्यातील एकमेव स्वयंचलित जलजीवन योजना म्हणून राजेगावच्या या उपक्रमाची ओळख 
— कल्याण सपाटे, तालुकाध्यक्ष, राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी (शरदचंद्र पवार), घनसावंगी