दुष्काळाचा विळखा! नळेगावच्या जनावरांच्या बाजारात पशुधन विक्रीसाठी मोठी गर्दी

चारा-पाण्याअभावी शेतकरी हवालदिल; शेळ्या-मेंढ्यांपासून गायी, म्हशी आणि बैल विक्रीसाठी दाखल

शरद मेहकरे –

लातूर जिल्ह्यात दुष्काळाची तीव्रता वाढत असल्याने त्याचा फटका आता शेतकऱ्यांच्या पशुधनालाही बसू लागला आहे. चारा आणि पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनल्याने नळेगाव येथील जनावरांच्या बाजारात पशुधन विक्रीसाठी आणणाऱ्या शेतकऱ्यांची संख्या लक्षणीय वाढल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे. शेळ्या-मेंढ्या, गायी, म्हशी, बैल तसेच जर्शी गायींच्या विक्रीसाठी बाजारात मोठी गर्दी होत असून, पशुधन विकून मोकळे होण्याची वेळ दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांवर आली आहे.

चारा-पाण्याचा प्रश्न गंभीर; पशुधन सांभाळायचे कसे?

पावसाअभावी आणि चाऱ्याच्या टंचाईमुळे ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसमोर जनावरांच्या संगोपनाचा मोठा प्रश्न उभा राहिला आहे. जनावरांसाठी पुरेसा हिरवा चारा उपलब्ध होत नसल्याने वाळलेला चारा आणि पशुखाद्य खरेदी करण्याचा खर्च वाढत आहे. दुसरीकडे पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता कमी होत असल्याने जनावरांची तहान भागवणेही कठीण बनत आहे.

शेतीतून अपेक्षित उत्पन्न मिळत नसताना जनावरांच्या चारा-पाण्यासाठी दररोज खर्च करणे अनेक शेतकऱ्यांना परवडेनासे झाले आहे. त्यामुळे वर्षानुवर्षे कष्टाने जोपासलेले पशुधन विकण्याचा कटू निर्णय त्यांना घ्यावा लागत आहे. काही शेतकऱ्यांसाठी पशुधन ही केवळ संपत्ती नसून शेतीचा आधार, नियमित उत्पन्नाचे साधन आणि कुटुंबाच्या उपजीविकेचा महत्त्वाचा भाग आहे. मात्र, परिस्थितीपुढे हतबल झाल्याने हेच पशुधन विक्रीसाठी बाजारात आणण्याची वेळ त्यांच्यावर आली आहे.

बाजारात जनावरांची संख्या वाढली; गर्दीने परिसर गजबजला

नळेगाव येथील जनावरांच्या बाजारात शेळ्या-मेंढ्यांसह देशी गायी, जर्शी गायी, म्हशी आणि बैल विक्रीसाठी आणले जात असल्याचे चित्र आहे. जनावरांची संख्या वाढल्याने बाजार परिसरात मोठी गर्दी दिसून येत आहे. खरेदी-विक्रीसाठी आलेले शेतकरी, व्यापारी आणि पशुपालक यांच्यामुळे बाजारपेठेत वर्दळ वाढली आहे.

मात्र, बाजारातील ही गर्दी केवळ व्यापारातील तेजीचे चित्र दाखवत नाही, तर त्यामागे दुष्काळामुळे निर्माण झालेली शेतकऱ्यांची अगतिकताही अधोरेखित करते. जनावरांच्या विक्रीतून काही पैसे हातात येतील आणि चारा-पाण्याचा रोजचा खर्च कमी होईल, या अपेक्षेने अनेक शेतकरी बाजारात येत आहेत.

शासकीय मदतीची प्रतीक्षा; शेतकऱ्यांची चिंता वाढली

दुष्काळी परिस्थितीमुळे अडचणीत सापडलेल्या शेतकऱ्यांना चारा, पाणी आणि पशुधनाच्या देखभालीसाठी ठोस मदतीची अपेक्षा आहे. मात्र, संबंधित शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, अद्याप त्यांना अपेक्षित शासकीय मदत मिळालेली नसल्याने त्यांची चिंता वाढली आहे. त्यामुळे पशुधन जगवायचे की विकून टाकायचे, असा पेच अनेकांसमोर निर्माण झाला आहे.

वेळेत चारा उपलब्ध झाला नाही आणि पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था झाली नाही, तर आगामी काळात आणखी शेतकरी पशुधन विक्रीचा मार्ग स्वीकारण्याची भीती व्यक्त होत आहे. पशुधन विकल्यानंतर तात्पुरता आर्थिक भार कमी होऊ शकतो; मात्र भविष्यात शेती आणि दुग्धव्यवसाय पुन्हा उभा करण्यासाठी मोठी अडचण निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

प्रशासनाने तातडीने लक्ष देण्याची गरज

दुष्काळग्रस्त भागातील परिस्थिती लक्षात घेता प्रशासनाने चारा उपलब्धता, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था आणि पशुधनासाठी लागू असलेल्या शासकीय योजनांचा तातडीने आढावा घेण्याची गरज आहे. पात्र शेतकऱ्यांना नियमानुसार मदत मिळते आहे की नाही, याची पडताळणी करून आवश्यक उपाययोजना करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

एकीकडे शेती संकटात आणि दुसरीकडे पशुधन जगवण्याचे आव्हान, अशा दुहेरी संकटात अडकलेल्या शेतकऱ्यांना दिलासा कधी मिळणार, हा प्रश्न नळेगावच्या जनावरांच्या बाजारातील वाढती गर्दी उपस्थित करत आहे. पशुधन विक्रीसाठी बाजारात येणाऱ्या शेतकऱ्यांचे हे चित्र दुष्काळाची गंभीरता अधोरेखित करणारे असून, शेतकरी आणि पशुपालकांना तातडीच्या मदतीची आवश्यकता असल्याचे स्पष्ट होत आहे.